NGHIÊN CỨU VỀ VIỆC ĐIỀU CHỈNH MỨC LƯƠNG CƠ SỞ THEO NGHỊ ĐỊNH 161/2026/NĐ-CP VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC, LỰC LƯỢNG VŨ TRANG

MỞ ĐẦU

Trong bất kỳ quốc gia nào, chính sách tiền lương luôn được xem là một trong những chính sách kinh tế - xã hội có vai trò đặc biệt quan trọng. Tiền lương không chỉ là nguồn thu nhập chủ yếu bảo đảm đời sống của người lao động mà còn là công cụ để Nhà nước quản lý nguồn nhân lực, tạo động lực làm việc và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính công. Đối với Việt Nam, việc xây dựng và hoàn thiện chính sách tiền lương luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn.

Trong những năm gần đây, trước tác động của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, sự biến động của giá cả thị trường và nhu cầu cải thiện đời sống của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, việc điều chỉnh mức lương cơ sở trở thành yêu cầu khách quan. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 161/2026/NĐ-CP quy định mức lương cơ sở đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Theo nghị định này, kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, mức lương cơ sở được điều chỉnh từ 2.340.000 đồng/tháng lên 2.530.000 đồng/tháng.

Việc tăng mức lương cơ sở không đơn thuần là sự thay đổi về mặt con số mà còn phản ánh chủ trương của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền lợi của người hưởng lương từ ngân sách nhà nước, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu cải cách chính sách tiền lương theo định hướng đã được xác định trong các nghị quyết của Đảng. Vì vậy, nghiên cứu về Nghị định 161/2026/NĐ-CP có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện lý luận và thực tiễn.

I. CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN LƯƠNG

1. Quy định của Hiến pháp năm 2013

Hiến pháp năm 2013 là đạo luật cơ bản của Nhà nước, ghi nhận các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Tại Điều 35 Hiến pháp năm 2013 quy định:

"Công dân có quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc."

Quyền làm việc gắn liền với quyền được hưởng thành quả lao động một cách công bằng và hợp lý. Nhà nước có trách nhiệm xây dựng các chính sách bảo đảm thu nhập cho người lao động phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Bên cạnh đó, Điều 57 Hiến pháp năm 2013 còn quy định Nhà nước có chính sách bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Điều này tạo cơ sở hiến định cho việc ban hành các quy định liên quan đến tiền lương, phụ cấp và các chế độ đãi ngộ khác.

2. Quy định của Bộ luật Lao động năm 2019

Khoản 1 Điều 90 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định:

"Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc."

Mặc dù cán bộ, công chức và viên chức không hoàn toàn thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Lao động về chế độ tiền lương, nhưng các nguyên tắc chung về bảo đảm thu nhập và trả lương phù hợp với giá trị lao động vẫn có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách tiền lương của khu vực công.

3. Chủ trương cải cách tiền lương của Đảng

Một trong những văn bản quan trọng định hướng cho việc cải cách tiền lương hiện nay là Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21/5/2018 của Hội nghị Trung ương 7 khóa XII về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp.

Nghị quyết xác định mục tiêu xây dựng hệ thống tiền lương mới theo hướng:

• Tiền lương thực sự là nguồn thu nhập chính.
• Bảo đảm mức sống cho người hưởng lương.
• Gắn tiền lương với vị trí việc làm, chức vụ và hiệu quả công tác.
• Tạo động lực nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Có thể thấy, Nghị định 161/2026/NĐ-CP là một bước cụ thể hóa các chủ trương cải cách tiền lương đã được Đảng đề ra.

II. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NGHỊ ĐỊNH 161/2026/NĐ-CP

1. Mức lương cơ sở mới

Theo Điều 3 Nghị định 161/2026/NĐ-CP:

"Mức lương cơ sở dùng làm căn cứ tính mức lương trong các bảng lương, mức phụ cấp và thực hiện các chế độ khác theo quy định của pháp luật là 2.530.000 đồng/tháng."

So với mức lương cơ sở 2.340.000 đồng/tháng trước đây, mức lương cơ sở mới đã tăng thêm 190.000 đồng/tháng.

Tỷ lệ tăng tương ứng khoảng 8,12%.

Việc điều chỉnh này cho thấy Nhà nước đã quan tâm đến sự gia tăng chi phí sinh hoạt và nhu cầu nâng cao đời sống của đội ngũ hưởng lương từ ngân sách.

2. Đối tượng áp dụng

Theo Điều 2 Nghị định 161/2026/NĐ-CP, các đối tượng áp dụng bao gồm:

Thứ nhất, cán bộ và công chức

Đây là những người giữ chức vụ hoặc làm việc trong cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, viên chức

Là những người làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập.

Thứ ba, lực lượng vũ trang

Bao gồm:

- Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.

- Quân nhân chuyên nghiệp.

- Công nhân quốc phòng.

- Viên chức quốc phòng.

- Sĩ quan Công an nhân dân.

- Hạ sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ.

- Người làm việc trong tổ chức cơ yếu.

Thứ tư, người hoạt động không chuyên trách

Bao gồm người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn và tổ dân phố.

Việc mở rộng phạm vi áp dụng cho nhiều nhóm đối tượng cho thấy tác động rộng lớn của chính sách tăng lương cơ sở đối với xã hội.

III. Ý NGHĨA CỦA VIỆC TĂNG MỨC LƯƠNG CƠ SỞ

1. Nâng cao đời sống của người hưởng lương

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, giá cả hàng hóa và dịch vụ luôn có xu hướng tăng theo thời gian. Nếu tiền lương không được điều chỉnh phù hợp thì thu nhập thực tế của người lao động sẽ bị giảm sút.

Việc tăng mức lương cơ sở từ 2.340.000 đồng lên 2.530.000 đồng góp phần bù đắp một phần chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Đây là yếu tố quan trọng giúp cán bộ, công chức, viên chức yên tâm công tác và cống hiến cho xã hội.

2. Tạo động lực làm việc

Tiền lương là một trong những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến động lực làm việc của người lao động. Khi mức lương được cải thiện, người lao động sẽ có thêm động lực để nâng cao năng suất và chất lượng công việc.

Đối với khu vực công, việc tăng lương còn góp phần thu hút nguồn nhân lực có trình độ cao vào làm việc trong các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập.

3. Góp phần phòng, chống tham nhũng

Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hành vi tiêu cực trong khu vực công là thu nhập chưa đáp ứng được nhu cầu cuộc sống.

Việc cải thiện chính sách tiền lương giúp giảm áp lực về kinh tế đối với cán bộ, công chức, từ đó góp phần hạn chế các hành vi tham nhũng, tiêu cực và nâng cao tính liêm chính trong hoạt động công vụ.

4. Thực hiện chính sách an sinh xã hội

Mức lương cơ sở là căn cứ để tính nhiều chế độ khác như:

- Trợ cấp bảo hiểm xã hội.

- Trợ cấp ưu đãi người có công.

- Một số khoản trợ cấp xã hội.

- Phụ cấp đặc thù của nhiều ngành nghề.

Do đó, việc tăng lương cơ sở không chỉ tác động đến người hưởng lương mà còn ảnh hưởng tích cực đến nhiều nhóm đối tượng khác trong xã hội.

IV. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG THỰC TIỄN CỦA NGHỊ ĐỊNH

Để thấy rõ tác động của chính sách mới, có thể xem xét trường hợp một công chức có hệ số lương 3,00.

Trước ngày 01/7/2026:

Lương = 3,00 × 2.340.000

Lương = 7.020.000 đồng/tháng

Từ ngày 01/7/2026:

Lương = 3,00 × 2.530.000

Lương = 7.590.000 đồng/tháng

Số tiền tăng thêm là:

7.590.000 – 7.020.000

= 570.000 đồng/tháng

Như vậy, mỗi năm người lao động sẽ tăng thêm khoảng 6.840.000 đồng tiền lương chưa kể các khoản phụ cấp được tính trên cơ sở mức lương cơ sở mới.

Đối với những người có hệ số lương cao hoặc hưởng nhiều loại phụ cấp, mức tăng thực tế còn lớn hơn đáng kể.

V. MỘT SỐ KHÓ KHĂN VÀ THÁCH THỨC

Bên cạnh những tác động tích cực, việc tăng lương cơ sở cũng đặt ra một số thách thức.

Thứ nhất, áp lực cân đối ngân sách nhà nước sẽ gia tăng. Khi mức lương cơ sở tăng, tổng quỹ lương chi từ ngân sách cũng tăng theo.

Thứ hai, cần kiểm soát lạm phát để bảo đảm giá trị thực của khoản tiền lương tăng thêm. Nếu giá cả hàng hóa tăng nhanh hơn mức tăng lương thì hiệu quả của chính sách sẽ bị giảm sút.

Thứ ba, việc cải cách tiền lương cần được thực hiện đồng bộ với cải cách bộ máy hành chính nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính của Nhà nước.

KẾT LUẬN

Nghị định 161/2026/NĐ-CP về mức lương cơ sở là một văn bản pháp lý quan trọng thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với đời sống của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Việc nâng mức lương cơ sở lên 2.530.000 đồng/tháng từ ngày 01/7/2026 không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho hàng triệu người lao động trong khu vực công mà còn góp phần thực hiện mục tiêu cải cách tiền lương, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.

Trong thời gian tới, để chính sách tiền lương phát huy hiệu quả cao nhất, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về tiền lương, đẩy mạnh cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Chỉ khi đó, tiền lương mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển của nền công vụ và đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước.